Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015

Η θέση της ιστορία στο σχολείο

ΣΥΖΗΤΟΥΝ:
Σία Αναγνωστοπούλου, Αν. Υπουργός Παιδείας
Ελένη Αποστολίδου, Διδακτική της Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Κώστας Γαβρόγλου, Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής
Χριστίνα Κουλούρη, Καθηγήτρια Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αντώνης Λιάκος, Ιστορικός
Βασιλική Σακκά, Ιστορικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2015, ώρα 7.00 μ.μ.

Η θέση της ιστορίας στο σχολείο, και πώς θα την αλλάξουμε

ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ
Τι ονομάζεται «γενοκτονία» και τι «εθνοκάθαρση»; Γιατί παρόμοια ζητήματα στην Ελλάδα παίρνουν τις διαστάσεις ηθικού πανικού; Είμαστε «Ελληναράδες» ή «δυστυχισμένοι που είμαστε Έλληνες»; «Περιούσιος λαός» ή «βδέλυγμα»; «Κακομαθημένα παιδιά της ιστορίας» ή κακομάθαμε ιστορία; Τι απαντά το σχολείο; Μπορεί η Ιστορία να προετοιμάσει τους μαθητές πώς να επεξεργάζονται τα εθνικά τραύματα και κυρίως πώς να προσανατολίζονται σε έναν πολύπλοκο κόσμο όπου λείπουν τα συνεκτικά οράματα και τη θέση τους καταλαμβάνουν τα φαντάσματα του παρελθόντος; Τι και πώς πρέπει να αλλάξει στη θέση και τη διδασκαλία της ιστορίας στην εκπαίδευση;


Η θέση της ιστορίας στο σχολείο / 01: Αντώνης Λιάκος from ΧΡΟΝΟΣ tv on Vimeo.




Η θέση της ιστορίας στο σχολείο / 02: Βασιλική Σακκά from ΧΡΟΝΟΣ tv on Vimeo.

Η θέση της ιστορίας στο σχολείο / 04: Χριστίνα Κουλούρη from ΧΡΟΝΟΣ tv on Vimeo.

Τετάρτη, 11 Νοεμβρίου 2015

"Ο πατέρας μου Γιάννης Ρίτσος"

Αποτέλεσμα εικόνας για υπερώο ρίτσος

Συμπληρώνονται σήμερα 25 χρόνια από το θάνατο του ποιητή. Την παρακάτω συνέντευξη έδωσε η κόρη του, Έρη, η οποία ανακαλεί αναμνήσεις από την παιδική της ηλικία, ενώ παρατίθενται και ποιήματα του Ρίτσου από τη  συλλογή  Υπερώον από τις εκδόσεις Κέδρος 2013. Ακολουθεί και μια βιβλιοπαρουσίαση - κριτική του. Γ. Γιατρωμανωλάκη για την ίδια ποιοητική συλλογή.

http://www.lifo.gr/team/selides/46806

 http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=550913


 Αποτέλεσμα εικόνας για υπερώο ρίτσος

Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2015

Ακολούθησε τον Οδυσσέα

Η εκπαιδευτική πύλη "Ακολούθησε τον Οδυσσέα" οδηγεί εκπαιδευτικούς και μαθητές σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στον ελληνικό πολιτισμό.
Εδώ μπορείτε να αναζητήσετε: - προτάσεις περιήγησης σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία σε όλη την Ελλάδα
- εκπαιδευτικούς φακέλους
- έντυπα για εκπαιδευτικούς και μαθητές
- προτάσεις δραστηριοτήτων
που προέρχονται από το αρχείο των Εφορειών Αρχαιοτήτων και των Δημοσίων Μουσείων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Πολύ καλή προσπάθεια από το Υπουργείου Πολιτισμού και τις Εφορείες Αρχαιοτήτων.






Σάββατο, 24 Οκτωβρίου 2015

Η Νεοελληνική Γλώσσα στη μέγγενη των Πανελλαδικών: προτάσεις για μια αναγκαία ρήξη





(Κείμενο που αναρτήθηκε στο site AlfaVita  στις 15 Ιουνίου 2015 και το οποίο θα ήθελα να είχε συνυπογράψει)
 




Ο μεγάλος ασθενής του γλωσσικού μαθήματος είναι η παραγωγή κειμένου. Αυτό διαπιστώσαμε και φέτος όσοι κληθήκαμε να βαθμολογήσουμε τα μαθητικά κείμενα της “Έκθεσης” των “Πανελληνίων”.
     Ζήσαμε ως βαθμολογητές την αγωνία των μαθητών, που μετασχημάτιζαν το θέμα παραγωγής λόγου – κειμένου. Προκειμένου να πείσουν γιατί πρέπει το ευρύ κοινό να πλησιάσει τους χώρους και τα μνημεία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς,  ανέλυαν γιατί πρέπει να γνωρίζουμε τον πολιτισμό μας, την ιστορία μας, την τέχνη, την ελληνική αρχαιότητα, αλλά απέφευγαν να πουν γιατί αυτά πρέπει να γίνονται με την προσέγγιση των χώρων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, τι το ιδιαίτερο δηλαδή έχει αυτός ο τρόπος επαφής. Και προκειμένου να προτείνουν δραστηριότητες με τις οποίες οι πολίτες, ενήλικες και νέοι, θα  εξοικειωθούν με τους χώρους και τα μνημεία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, αντί να ανακαλέσουν τις εμπειρίες τους από την οικογενειακή ή σχολική τους ζωή, αντί να σταθούν κριτικά απέναντι στην πραγματικότητα, αντί έστω να αξιοποιήσουν τις σχετικές νύξεις του κειμένου αναφοράς, κατέφευγαν στη μονότονη παραγωγή «ιδεών» μέσω ενός εργαλείου που εξετάζει τι μπορεί να κάνει η οικογένεια, το σχολείο, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πάντα με τις ίδιες στερεότυπες αναφορές , γενικόλογες , χωρίς έμπνευση και πειθώ.
     Στα κείμενα των μαθητών μας πλεόναζαν η μηχανική αναπαραγωγή λόγου, η προσαρμογή σε μια (από ποιους άραγε;) συμφωνημένη νόρμα  και εξέλειπαν  η άποψη, η προσωπική θέση, οι πεποιθήσεις.
     Δεν είναι ανόητοι οι μαθητές μας. Είναι φανερό ότι προσάρμοζαν το θέμα όχι στα ενδιαφέροντά τους και τα βιώματά τους αλλά σε έτοιμη ύλη που θα τους εξασφάλιζε όσα έχουν πειστεί ότι είναι απαραίτητα: “πλούσιες” “ιδέες”, “επαρκή ανάπτυξη” μέσα σε ένα ισορροπημένο καλούπι, διευρυμένο και “ιδιαιτέρων απαιτήσεων” λεξιλόγιο. Γι’ αυτό  αντί να σκεφτούν, έσπευσαν να στραφούν σε έτοιμες ιδέες από τους “θεματικούς κύκλους” που έχουν διδαχθεί ή , ακόμη χειρότερα, σε έτοιμα σχήματα περιεχομένου, που προσαρμόζονται σε “κάθε” θέμα με επιτυχία ανάλογη της ωριμότητας του εξεταζομένου.
     Κι έτσι διαβάσαμε ακόμα μια φορά τις ίδιες ιδέες , με τις ίδιες λέξεις σε απίθανους συνδυασμούς επιχειρηματολογίας και διατύπωσης , γελοίους συχνά, θλιβερούς πάντα λόγω της τυποποίησης του μαθητικού λόγου και της μαθητικής σκέψης.
     Δυστυχώς όσο πιο μελετηροί  φαίνονταν οι μαθητές μας, όσο πιο καλά προετοιμασμένοι,  τόσο πιο φιμωμένοι αποδεικνύονταν.  Σαν να είναι πια η μελέτη εχθρός της σκέψης και της ελευθερίας του λόγου, σαν να είναι η γνώση (των) γλωσσικών κανόνων εμπόδιο της φυσικής έκφρασης και της δημιουργικότητας.
Τι φταίει;
Έλλειψη αυτοπεποίθησης; Έλλειψη προβληματισμού; Ενσυνείδητη και πρόσκαιρη – ας ελπίσουμε - προσαρμογή σε όσα “ζητούν, αποδέχονται , επιβραβεύουν” οι βαθμολογητές;
     Ό,τι κι αν διαγνώσει κανείς, σημασία έχει ότι πίσω από όλα αυτά δεσπόζει μια παρεξήγηση: ότι για να αλλάξει η πνευματοκτόνα αυτή κατάσταση αρκεί - πρέπει να έχουμε νέα αναλυτικά προγράμματα , νέα βιβλία, καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας, επιμορφωμένους εκπαιδευτικούς.
     Και όμως,  αυτό το έκτρωμα δεν το προωθούν ούτε τα πεπαλαιωμένα μας βιβλία ούτε τα προγράμματα σπουδών μας ούτε οι αναχρονιστικές μας τεχνικές στην διδασκαλία. Κανένα βιβλίο του Γυμνασίου και του Λυκείου δεν εισάγει καταλόγους ιδεών και δεοντολογία τεχνικών ανάπτυξης περιεχομένου με τομείς και φορείς αγωγής. Κανένα δεν προωθεί τον συγκεκριμένο γλωσσικό κώδικα που διαβάζουμε στα μαθητικά κείμενα των Πανελληνίων.
     Ο ένοχος βρίσκεται στον άτυπο κανόνα επιτυχίας που διδάσκεται σε σχολεία και φροντιστήρια από την εποχή της “Εκθέσεως Ιδεών” πέρα και πάνω από κάθε παιδαγωγική και επιστημονική βάση , πέρα και πάνω από κάθε σχολικό βιβλίο και κάθε πρόγραμμα σπουδών. Η κυριαρχία του κανόνα αυτού είναι τόσο ακλόνητη που ακυρώνει κάθε απόπειρα πειραματισμού και απόκλισης , ακόμη κι αν έχει την στήριξη της πολιτείας. Οι γονείς και οι μαθητές (από την Α΄ Λυκείου κιόλας) δυσπιστούν στον αντίλογο και αντιδρούν  διότι, όπως “βεβαιώνουν”, κάθε άλλη γλωσσική διδασκαλία δεν είναι χρήσιμη για την επίλυση του Γόρδιου δεσμού των “Πανελληνίων”.
     Κατά πάσα πιθανότητα  ο άτυπος κανόνας διδασκαλίας της Έκθεσης δεν είναι καν συνταγή επιτυχίας: πολλοί από μας που βαθμολογούμε Έκθεση κάθε χρόνο, ομολογούμε ότι ο τρόπος αυτός της ανάπτυξης ενός θέματος συχνά γελοιοποιεί μαθητές μέτριους, ενώ τους καλούς τους εγκλωβίζει σε μια μέση επίδοση που έτσι κι αλλιώς θα πετύχαιναν, αν έγραφαν με ειλικρίνεια, φυσικότητα και φρεσκάδα τα δικά τους επιχειρήματα για τις δικές τους σκέψεις σύμφωνα με το προσωπικό τους ύφος, κατάλληλα προσαρμοσμένο για την επικοινωνιακή περίσταση.
Προτάσεις
Αξιοποίηση των γραπτών των Πανελληνίων εξετάσεων
     Σε όλα αυτά όλοι οι αρμόδιοι φορείς επιμόρφωσης, ιδίως οι Σχολικοί Σύμβουλοι των Φιλολόγων, θα πρέπει να συνεισφέρουν με πρώτο και κύριο στόχο τη διάλυση των μύθων. Να πειστούν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί  ότι όλη η βιομηχανία συνταγών για την παραγωγή κειμένων είναι περιττή ή και βλαπτική. Μπορεί προς τούτο  να αξιοποιηθεί το υλικό των Πανελληνίων εξετάσεων: να παρουσιαστούν κριτικά σε  ειδικές συγκεντρώσεις (επιμορφωτικές ημερίδες, συναντήσεις, εργαστήρια βαθμολόγησης, δειγματικές διδασκαλίες αυτοαξιολόγησης και ετεροαξιολόγησης) ενδεικτικές περιπτώσεις μαθητικών κειμένων που αναδεικνύουν όλη την παθολογία της τυποποιημένης παραγωγής λόγου. Στον αντίποδα καλό θα ήταν να προβληθούν και δείγματα ανεπιτήδευτου  μαθητικού λόγου  που βαθμολογήθηκαν θετικά. Κι όλα αυτά να γίνουν από την αρχή της χρονιάς και να αφορούν διδάσκοντες και μαθητές όχι της Γ΄  Τάξης, αλλά όλων των τάξεων του Λυκείου, διότι η περί του  αντιθέτου «προπαγάνδα» ριζώνει κι εξαπλώνεται τουλάχιστον από την Α΄ Λυκείου.
Επιμόρφωση
       Κατά τις επιμορφωτικές συναντήσεις φιλολόγων Λυκείων έμφαση θα πρέπει να δοθεί  (και)  στην παραγωγή λόγου: σε εναλλακτικές προτάσεις ανάπτυξης του προβληματισμού,  με την επικοινωνιακή μέθοδο προσέγγισης  των κειμένων , με προσαρμογή σε ποικίλες  επικοινωνιακές περιστάσεις, με την καλλιέργεια και του προφορικού λόγου, με (τυπικούς ή άτυπους)  αγώνες επιχειρηματολογίας και αντιλογίας, με διαμόρφωση περιβαλλόντων δημιουργικής έκφρασης κα
Η συμβολή των Βαθμολογικών Κέντρων
     Η επιμορφωτική προσπάθεια πρέπει να περιλάβει και τα Βαθμολογικά Κέντρα, για τα οποία έχει διαμορφωθεί στο ευρύ κοινό και στους μαθητές η πεποίθηση ότι επιβραβεύουν τον τυποποιημένο μαθητικό λόγο. Πιο συγκεκριμένα , είναι αναγκαίο οι Βαθμολογητές να ενημερωθούν και να ασκηθούν στην αξιολόγηση των δεικτών ποιότητας του μαθητικού λόγου , με ιδιαίτερη έμφαση α) στην φυσικότητα της έκφρασης  και την καταλληλότητα του ύφους, β) στην αποτελεσματικότητα του κειμένου, η οποία συνδέεται με την πρωτοτυπία των ιδεών και τη στενή τους συνάφεια με το θέμα και γ) στην άρθρωση των ιδεών με τρόπο που να φανερώνει προσωπική δημιουργία και όχι φορμαλιστική αναπαραγωγή γνωστών παραγόντων και φορέων. Οι δε Συντονιστές του μαθήματος να επιμείνουν στα σχετικά κριτήρια κατά την διαμόρφωση των οδηγιών βαθμολόγησης, το κείμενο των οποίων καλό είναι να δημοσιοποιείται (διαδικτυακά), ώστε να διαχέεται αξιόπιστα ο τρόπος της βαθμολόγησης.
Ευρύτεροι προβληματισμοί
      Πέρα από αυτά βέβαια υπάρχουν και γενικότεροι προβληματισμοί σχετικά με το Γλωσσικό μάθημα. Ενδεικτικά:
  1.  Πώς θα προωθηθούν οι αναγκαίες αλλαγές στο Γλωσσικό μάθημα, όταν κάθε πειραματισμός προσκρούει στην εξεταστική φόρμα των Πανελληνίων; Πώς θα εφαρμοστεί χωρίς να παρεμποδίζεται από την αμφιβολία μαθητών κι εκπαιδευτικών για  την αποτελεσματικότητα της μεθόδου στις Πανελλήνιες, ένα νέο ή το υπάρχον για την Α΄ Λυκείου (με τις προεκτάσεις του) Πρόγραμμα Σπουδών, όχι με  προκαθορισμένες θεματικές περιοχές και προσεγγίσεις ευάλωτες σε συνταγές ανάπτυξης, αλλά με επίκεντρο την ανάπτυξη κριτικού λόγου, τον σχολιασμό και την σύνθεση ιδεών;  Πώς θα δοκιμαστούν εναλλακτικοί τρόποι αξιολόγησης οι οποίοι θα στρέφουν την διδασκαλία στην δημιουργικότητα και την έκφραση και θα υπερβαίνουν τα όρια εφαρμογής των συνταγών «επιτυχίας», σαν κι εκείνους λόγου χάριν που αποτυπώθηκαν στο εξεταστικό δοκίμιο των εξετάσεων εισαγωγής στα Πρότυπα Πειραματικά Λύκεια; Μήπως μια λύση θα ήταν να οριστούν κάποια σχολεία ως πειραματικά για μια τριετία τουλάχιστον, στο τέλος της οποίας οι τελειόφοιτοι θα εξεταστούν σε ένα καινοτόμο, ευφυές κι ανθεκτικό στην εργαλειακή  χειραγώγηση, εξεταστικό κριτήριο , προκειμένου να καταλάβουν ειδικό ποσοστό θέσεων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση;
  2.  Είναι επαρκές το δίωρο της  γλωσσικής διδασκαλίας δεδομένου ότι αυτή περιλαμβάνει τουλάχιστον τρία στάδια παραγωγής λόγου; Ποιες ευκαιρίες προσωπικής έκφρασης , εξάσκησης, διορθωτικών παρεμβάσεων προσφέρουμε στους μαθητές μας;  Μήπως έτσι ωθείται ο μαθητής στην παραπαιδεία κι ο καθηγητής στην άλωση του χρόνου διδασκαλίας άλλων μαθημάτων «γενικής παιδείας» ;  Μήπως πρέπει να εισηγηθούμε και να διεκδικήσουμε  την αύξηση του διατιθέμενου κατά μαθητή χρόνου;
  1.  Ποια είναι η θέση των Αρχαίων Ελληνικών και της Λογοτεχνίας στο Γλωσσικό μάθημα και με ποια διδακτική μπορούν να υπηρετήσουν τους στόχους του (πέρα από την ανάγκη προετοιμασίας υποψηφίων της Φιλοσοφικής);
 Καιρός είναι να γίνει μια συντονισμένη προσπάθεια από όλους μας ώστε να αλλάξουν οι παγιωμένες μέθοδοι διδασκαλίας που έχουν εδραιωθεί στη διδασκαλία της Γλώσσας και να αναπτυχθεί ένας ειλικρινής προβληματισμός για την ποιότητα της γλωσσικής διδασκαλίας που προσφέρεται σήμερα στο ελληνικό σχολείο. Ο  ρόλος των Σχολικών Συμβούλων προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί να είναι καίριος, γιατί αποτελούν τον κρίκο που συνδέει την επιστημονική γνώση με την σχολική πραγματικότητα. Αρκεί να εμπνεύσουν τους μαχητές των τάξεων και να προσγειώσουν τους επιτελείς των στρατηγείων.
ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ - Φιλόλογοι της Διαδικτυακής Κοινότητας Agathi.pbworks.com:
Απέργη Μαργαρίτα, Βελαλοπούλου Ασημίνα, Βογιατζή Ειρήνη, Βοκορόκος Τριαντάφυλλος, Γαλίτη Λυδία, Γερακίνη Αλεξάνδρα, Γεωργιάδου Αγάθη, Γεωργιάδου Κορίνα, Γιαρίμπαπα Βασιλική, Γιαγμουρίδου Ευδοκία, Γρηγοριάδου Αναστασία, Δακανάλη Βέρα, Δεληγιάννη Εριέττα, Δημερούκη Μαρία, Ζουρνατζή Τάνια, Ιωαννίδης Παναγιώτης, Καλαφάτης Κωνσταντίνος, Καλιώρα Στυλιανή, Καρακολίδου Ελένη, Καρακολίδης Παναγιώτης, Καρακώτσου Κατερίνα, Καρυώτη Ειρήνη, Κιτσούλης Δημήτρης, Κοσιάβελου Γιώτα, Κούτκος Βαγγέλης, Κωνσταντίνου Σεραφείμ, Λάζαρης Άγγελος, Λεουτσάκος Στάθης, Λουκοπούλου Κωνσταντίνα, Λουκρέζη Σμαράγδα, Μάμου Άννα
Μητρογιαννοπούλου Ευρυδίκη, Μιχαηλίδης Αντώνης, Μοίρα Πολίνα, Μουντάνου Ρούλα, Μουρκάκου Ρούλα, Μπαζάνης Βασίλης, Μπακάλη Γιάννα, Μπετσάκου Μαρία, Μπουγάδη Βάλια
Μπουκόρου Κατερίνα, Μπουκόρου Μαρία, Μύσταξ Γιώργος, Ναούμ Βίκυ, Νικολακόπουλος Βασίλειος, Οφρυδοπούλου Αθηνά, Παπαγιαννοπούλου Νεκταρία, Παπακίτσου Βασιλική, Παπακώστα Ιωάννα, Παπαμανώλη Ελευθερία, Περράκη Λιάνα, Πολίτου Άννα, Πρόδρομος Πολύβιος, Ρουμπάκης Γιάννης, Ρούσσου Βαρβάρα, Ρωμανού Ιωάννα, Σαμπάνη Μαρία, Σαρμπάνη Παρασκευή, Σακκά Βασιλική, Σερεμετάκης Γιώργος, Σιαμαντούρα Σωτηρία, Σιάσιου Αφροδίτη, Σιώτου Κωνσταντίνα
Σκόρδου Αναστασία, Σκούρτη Δέσποινα, Σπηλιοπούλου Ιωάννα, Σπυράτου Ζαχαρούλα, Σταθοπούλου Δήμητρα, Στριφτόμπολα Αλεξάνδρα, Σύρμα Ευαγγελία, Τακτικού Βασιλική, Ταμπάκη Παρασκευή
Τζουμέρκας Ελευθέριος, Τόλη Βασιλική, Τρίγκα Νάγια, Τσακός Παναγιώτης, Τσαλίκουσου Πηνελόπη, Τσιτσεκίδης Γιάννης, Τσιώλη Μαγδαληνή, Τσουκαλά Ειρήνη, Τσουκαλάς Παναγιώτης, Τσούτσα Σταυρούλα, Τυμπανίδου Καλλιόπη, Φατούρου Γεωργία, Φελλαχίδου Σοφία, Χαλούλος Παναγιώτης, Χαντζή Σοφία, Χαριζοπούλου Νάντια, Χλιαουτάκη Μυρσίνη, Χριστόπουλος Δημήτρης
Χρυσού Νίκη, Ψαροπούλου Αθηνά



Τρίτη, 1 Σεπτεμβρίου 2015

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Κεφ. Β. Η Ελληνική Οικονομία κατά το 19ο αι. 3. Η διανομή των εθνικών κτημάτων


3. Η διανομή των εθνικών κτημάτων from Vassiliki Yiannou






Σωτήριος Σωτηρόπουλος: 1871 Η Διανομή των Εθνικών Γαιών





Το Αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα άρθρο του Βασίλη Πατρώνη, Επίκουρου Καθηγητή του Παν/μιου Πατρών στην Καθημερινή στις 24-01-2010


Οι Εθνικές Γαίες (Ελληνική Ιστορία, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού)



ΠΗΓΕΣ

1) Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και τα παραθέματα που ακολουθούν να αναλύσετε α) τους τρόπους με τους οποίους το ελληνικό κράτος έλυσε το πρόβλημα των εθνικών γαιών μετά τα μέσα του 19ου αιώνα (13 Μονάδες)

και β) τα αποτελέσματα που επήλθαν από αυτή τη λύση (12 Μονάδες).



ΚΕΙΜΕΝΟ Α

 Η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

         Γενικώς, το ελληνικό κράτος, εθνικοποιώντας την γη στα 1828, εμφανίζεται ως πρωτοποριακό μεταξύ των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών, επί του θέματος της γεωργικής πολιτικής. Ομοίως, η εν συνεχεία διανομή της εθνικοποιημένης γης στα 1871 δεν ήταν παρά μια λογική συνέπεια του ίδιου θεμελιώδους κρατικού προσανατολισμού: η διανομή της γης, κατακερματισμένης σε μικρούς οικογενειακούς κλήρους, δεν ήταν αντίθετη με την προηγηθείσα εθνικοποίηση, αλλά μάλλον μια ρεαλιστικότερη εφαρμογή της ίδιας αρχής. Ο κοινός στόχος και στις δύο περιπτώσεις ήταν να εμποδιστεί η μεγάλη γαιοκτησία. Η πρόοδος της μικρής οικογενειακής επιχείρησης, ισοδυναμώντας με μια de facto εθνικοποίηση της γης, είχε ακόμη ως συνέπεια την ευρύτερη εθνικοποίηση της αγροτικής οικονομίας στο σύνολό της, θεωρούμενης ως όλου. Στο σημείο αυτό, η πολιτική του ελληνικού κράτους προανάγγελλε την ανάλογη πολιτική των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών υπέρ μιας μικροαγροτικής γεωργίας, όπως αυτή εφαρμόστηκε στα ευρωπαϊκά κράτη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το ελληνικό κράτος, είτε εθνικοποιώντας την γη στα 1828 είτε διανέμοντάς την στα 1871, ετήρησε πάντα μια καθαρώς δύσπιστη και εχθρική στάση απέναντι της μεγάλης γαιοκτησίας και του αγροτικού καπιταλισμού εν γένει. Εκ παραλλήλου, το Κράτος ευνόησε πάντα την κοινωνική ενσωμάτωση της γεωργίας, δια μέσου του προνομιούχου χώρου της αγοράς, επί τη βάσει της μικρής οικογενειακής επιχείρησης και ιδιοκτησίας. 


(Κ. Βεργόπουλου, Το Αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα, σ. 115).



ΚΕΙΜΕΝΟ Β

 Η γεωργία και η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

         Τελικά το Μάρτιο του 1871, ο Κουμουνδούρος, με υπουργό το Σωτηρόπουλο, πέτυχε την ψήφιση νόμου με αποτέλεσμα να διανεμηθούν 2.650.000 στρέμματα σε 357.217 κλήρους με αγοραία αξία 90.000.000 δρχ. Η σημασία της αγροτικής αυτής μεταρρυθμίσεως εκτιμάται πληρέστερα, όταν συνειδητοποιηθεί το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων χωρικών της εποχής εκείνης αποκαταστάθηκαν ως ιδιοκτήτες στη γη που καλλιεργούσαν. Οι μικροί ιδιοκτήτες καλλιεργητές επιδόθηκαν, όπως ήταν φυσικό, στις πιο κερδοφόρες καλλιέργειες και ιδιαίτερα σε εκείνες που προορίζονταν για εξαγωγή. Μέσα σε διάστημα μιας τριετίας, τα 40% και πλέον των καλλιεργούμενων εκτάσεων καλύπτονταν από φυτείες (σταφιδαμπελώνες, βαμβακοφυτείες, καπνοφυτείες, κλπ.). Οι αγαθές για την οικονομία επιπτώσεις υπήρξαν άμεσες. Από την μια πλευρά παρατηρήθηκε ραγδαία εισροή ξένου συναλλάγματος και από την άλλη τα έσοδα του Δημοσίου από τους τελωνειακούς δασμούς εξαγωγής πολλαπλασιάσθηκαν. […].

      Η επέκταση όμως των φυτειοκαλλιεργειών επηρέασε αρνητικά την παραγωγή δημητριακών. Από την εποχή εκείνη σημειώνεται το χρόνιο έλλειμμα της χώρας με συνεπακόλουθο τη δαπάνη τεράστιων συναλλαγματικών αποθεμάτων για εισαγωγές. […].

     Η αγροτική μεταρρύθμιση έλυσε το πρόβλημα της εθνικής γης. Δεν έθιξε όμως καθόλου των μεγάλων ιδιωτικών εκτάσεων της Αττικής (170.000 στρέμματα ή 40% περίπου του συνόλου), τα οποία είχαν τσιφλικοποιηθεί από την εποχή της Ανεξαρτησίας. Οι γαιοκτήμονες των τσιφλικιών αυτών είχαν πετύχει μια σειρά δικαστικών αποφάσεων με τις οποίες του αναγνωρίζονταν τα δικαιώματα πλήρους ιδιοκτησίας.

       Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που σημειώθηκαν στον αγροτικό τομέα στη δεκαετία αυτή, η γεωργία θα συνεχίσει ακόμα για καιρό να υποφέρει από βασικές ελλείψεις: Η αγροτική δανειοδότηση παρέμεινε υποτυπώδης. Η εισαγωγή νεωτεριστικών μεθόδων καλλιέργειας, κυρίως με τη χρησιμοποίηση λιπασμάτων, δεν προχώρησε. Το ανύπαρκτο οδικό δίκτυο και η έλλειψη μεταφορικών μέσων στις περισσότερες περιφέρειες δεν επέτρεπε την εμπορία αγροτικών προϊόντων σε μεγάλη έκταση, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό αγροτών να περιορίζεται σε καλλιέργειες που μόλις επαρκούν για τις βιοτικές ανάγκες των οικογενειών τους.


 (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΓ΄, σσ. 310-311)


2) ΘΕΜΑ Δ1 2016
Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στις νομοθετικές ρυθμίσεις του 1870-1871 και του 1917 για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος στην Ελλάδα, και ειδικότερα: α. στους στόχους και το περιεχόμενο των ρυθμίσεων (μονάδες 15) β. στην υλοποίησή τους (μονάδες 10).
                                                                                                          Μονάδες 25
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Οι λόγοι που ωθούν την κυβέρνηση Κουμουνδούρου στη σημαντική αυτή θεσμική μεταβολή είναι πολλαπλοί.
α) Λόγοι οικονομικοί: Με την αγροτική μεταρρύθμιση του 1871 το κράτος επιχειρεί να επαυξήσει τα δικά του έσοδα από τα ποσά της εξαγοράς,όπως και των τραπεζών και των εμπορικών ομάδων, καθώς έρχεται να ενισχύσει τις φυτείες και το μικρό ή μεσαίο οικογενειακό κλήρο. Με την
επέκταση των εξαγωγών του αγροτικού προϊόντος των φυτειών, οι εμπορικές ομάδες θα δουν μια ταχεία ανάπτυξή τους, ενώ ταυτόχρονα θα ενισχυθεί ο ρόλος τους στη δανειοδότηση των τρεχουσών αναγκών των νέων τώρα μικροπαραγωγών.
Με την παραχώρηση της δημόσιας γης, το κράτος θα στερηθεί το 25% της ακαθάριστης παραγωγής, αλλά θα αποκτήσει νέες πηγές εσόδων, τους φόρους και τους δασμούς, που θα επιβληθούν στο αυξημένο τώρα αγροτικό προϊόν των φυτειών, καθώς θα έχουμε μια επέκταση της επιχειρηματικής
δραστηριότητας και αύξηση της παραγωγής.
β) Λόγοι κοινωνικοί: Αν και δεν υπάρχει κάποιο συγκροτημένο κίνημα  ακτημόνων, οι καταπατήσεις των εθνικών και εκκλησιαστικών γαιών εκ μέρους μη κληρούχων ή μικροϊδιοκτητών σε διάφορες περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο, που δημιουργούν εστίες εντάσεων, συνηγορούν για την προικοδότηση αυτών των κοινωνικών ομάδων με «λαχίδια»* εθνικής γης. […]
Το όλο εγχείρημα μπορούμε να το δούμε ως ένα μέρος της όλης προσπάθειας του Α. Κουμουνδούρου, που αγκαλιάζει την περίοδο 1860- 1880 και αποσκοπεί με την ανάπτυξη της γεωργίας […] στην προώθηση της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα.
* λ α χ ί δ ι α : τ ε μ ά χ ι α γ η ς .

(Θ. Καλαφάτης, «Η αγροτική οικονομία. Όψεις της αγροτικής ανάπτυξης», Ιστορία τουΝέου Ελληνισμού 1770-2000, τ.5, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2003, σ. 72.)


ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Πρόθεση των Φιλελευθέρων ήταν να ενισχύσουν το εθνικό φρόνημα των χωρικών, βασικής πηγής οπλιτών για τους επερχόμενους πολέμους, αλλά και να ενισχύσουν την έλξη που ασκούσε το ελληνικό εθνικό πρόγραμμα μεταξύ των ποικίλων χριστιανικών πληθυσμών της Βόρειας Ελλάδας. Η ρητή υπόσχεση μιας εκτεταμένης αγροτικής μεταρρύθμισης εντάσσεται στην πολιτική αυτή, η οποία είχε άμεσα θετικά αποτελέσματα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αρχικά, η απαλλοτρίωση των τσιφλικιών (ειδικώς  βεβαίως των χριστιανών γαιοκτημόνων) προβλεπόταν να γίνει εκουσίως, με
διάφορα προγράμματα χρηματοδότησης των ακτημόνων αγοραστών και με αργούς ρυθμούς. Η όξυνση, όμως, των ενδοαστικών συγκρούσεων και ο Διχασμός του πολιτικού κόσμου έσπρωξε την Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης να υιοθετήσει ένα πιο ριζοσπαστικό πρόγραμμα υποχρεωτικής
απαλλοτρίωσης.

(Σ. Δ. Πετμεζάς, «Αγροτική oικονομία. Tα όρια του μοντέλου αγροτικής ανάπτυξης του 19ου αιώνα», στο Χ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Όψεις πολιτικής και οικονομικής ιστορίας 1900-1940, Αθήνα, Βιβλιόραμα, 2009, σ. 219.)

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
Η λύση που επελέγη ήταν η αναπαραγωγή, στη Βόρειο Ελλάδα, του νοτιοελλαδικού κοινωνικού προτύπου, το οποίο στηριζόταν στη μικρή ιδιοκτησία και την οικογενειακή αγροτική εκμετάλλευση. Το πρότυπο αυτό είχε αποδειχτεί αρκετά επιτυχημένο, αν όχι από οικονομική οπωσδήποτε
από πολιτική άποψη, καθώς είχε συμβάλει [...] στη σταθεροποίηση της κρατικής εξουσίας και του πολιτεύματος. Η διανομή γης ήταν το κυριότερο όπλο που διέθετε το ελληνικό κράτος προκειμένου να νομιμοποιήσει την κυριαρχία του στη Βόρειο Ελλάδα. […] Η αγροτική μεταρρύθμιση άρχισε τελικά να υλοποιείται από το 1923 και ύστερα […]. Η γη που διένειμε τότε το κράτος ανήκε προηγουμένως κυρίως σε Τούρκους και Βουλγάρους που είχαν αποχωρήσει, στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών, αλλά και σε έλληνες μεγαλογαιοκτήμονες.

(Α. Φραγκιάδης, Ελληνική οικονομία 19ος – 20ός αιώνας. Από τον Αγώνα της
Ανεξαρτησίας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση της Ευρώπης, Αθήνα, Νεφέλη
2007, σσ. 130-131.)






ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
                        Α. Οι στόχοι και το περιεχόμενο των ρυθμίσεων
ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

1870-71: Η οριστική αντιμετώπιση… για την επιβίωσή τους.
(1 μον).


Ταυτόχρονα το κράτος… δημοσιονομικό αδιέξοδο (1 μον)
Σύμφωνα με τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις… 40 στρ. για τα αρδευόμενα (1 μον).













 1917: Το αποφασιστικό βήμα… μεταρρύθμισης. Ο στόχος ήταν διπλός: αφενός η στήριξη και ο πολλαπλασιασμός των ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές (1 μον) και αφετέρου η αποκατάσταση των προσφύγων και η πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο (2 μον)


 

Σύνολο: 6 μονάδες
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Οικονομικοί λόγοι
-          Αύξηση  κρατικών εσόδων, εμπόρων και τραπεζών (το κράτος …οικογενειακό κλήρο ) (1 μον)
-          Περισσότερα δάνεια για τους νέους μικροπαραγωγούς (Με την επέκταση… μικροπαραγωγών.)(1 μον)
-          Αυξάνεται η επιχειρηματικότητα και η παραγωγή (Με την παραχώρηση… παραγωγής) (1 μον)
-          Ανάπτυξη γεωργίας και εκβιομηχάνιση (Το όλο εγχείρημα… στην Ελλάδα) (1 μον)
-           
Κοινωνικοί λόγοι
-          Η παραχώρηση γης οδηγεί στον κατευνασμό των ακτημόνων που μέχρι τότε προέβαιναν σε καταπατήσεις εθνικών και εκκλησιαστικών γαιών (Αν και δεν υπάρχει… εθνικής γης) (1 μον)     


ΚΕΙΜΕΝΟ Β
-          Ενίσχυση εθνικού φρονήματος χωρικών που ως επί το πλείστον ήταν χριστιανοί  προκειμένου να μπορούν εύκολα να στρατολογηθούν (Πρόθεση των Φιλελευθέρων… Βορ. Ελλάδας)
         (2 μον)     
ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
-          Το ελληνικό κράτος νομιμοποιούσε με αυτόν τον τρόπο την παρουσία του στη Β. Ελλάδα. (Η διανομή γης… Β. Ελλάδα) (1 μον)


Σύνολο: 8 μονάδες


(6+8+1= 15)

Επιβεβαίωση πληροφοριών



Επιβεβαίωση





Επιβεβαίωση






Συμπληρωματικές πληροφορίες







Συμπληρωματικές



 


Επιβεβαίωση και συμπλήρωση πληροφοριών



 Σύνολο: 1 μονάδα






                                         Β. Η υλοποίηση των στόχων
ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

1870-71: Οι στόχοι ήταν αντιφατικοί…. Της εθνικής αυτής ιδιοκτησίας (3 μον)




1917: Με βάση αυτά τα νομοθετήματα… καθεστώς μικροϊδιοκτησίας. ( 2 μον)















                                                 






 Σύνολο: 5 μονάδες







ΚΕΙΜΕΝΟ Β
-          Θετικά τα αποτελέσματα της απαλλοτρίωσης, αρχικά εκούσια, αν και με αργούς ρυθμούς (Η ρητή… με αργούς ρυθμούς) (1 μον)
-          Υποχρεωτική απαλλοτρίωση από την κυβέρνηση Θεσσαλονίκης εξ αιτίας πολιτικών σκοπιμοτήτων  (Η όξυνση… απαλλοτρίωσης) (1 μον)

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
-          Η απαλλοτρίωση στη Β. Ελλάδα ακολούθησε τα επιτυχημένα πρότυπα της Νότιας, δηλαδή τον πολυκερματισμό γης, που συνέφερε την κρατική εξουσία. (Η λύση… πολιτεύματος) (1 μον)  
-          Η μεταρρύθμιση υλοποιήθηκε μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και βασίστηκε κυρίως στη γη των ανταλλαγέντων Τούρκων και Βουλγάρων (Η αγροτική… μεγαλογαιοκτήμονες) 
      ( 1 μον)
Σύνολο: 4 μονάδες


(5+4+1= 10)








Επιβεβαίωση πληροφοριών



Συμπληρωματικές πληροφορίες



 
Συμπληρωματικές πληροφορίες





Επιβεβαίωση




 Σύνολο: 1 μονάδα